Recent onderzoek van Apache toont aan dat slechts één lokaal bestuur in Vlaanderen geen gebruik maakt van Amerikaanse software voor mailverkeer.
Gezien de toename in de geopolitieke spanningen worden steeds meer vragen gesteld over onze digitale soevereiniteit. Amerikaanse wetgeving maakt het mogelijk voor de overheid van de Verenigde Staten om gegevens van gebruikers, dus ook van Europese gebruikers, op te vragen bij Amerikaanse technologiebedrijven. Dit is ook het geval wanneer de betrokken data zijn opgeslagen op buitenlands grondgebied. Het gaat daarbij niet enkel over privacy, maar ook over het risico dat dienstverlening wordt stopgezet of wordt gebruikt als drukkingsmiddel. Meer en meer wordt dan ook ingezet op het ontwikkelen en gebruiken van Europese alternatieven.
Vlaams volksvertegenwoordiger Stijn De Roo (cd&v) stelde hierover enkele vragen aan minister Crevits.
- Hoe schat de minister het risico in van de afhankelijkheid van lokale besturen van Amerikaanse technologie?
Minister Crevits: "In de huidige context worden er terecht veel vragen gesteld bij de digitale afhankelijkheid van Amerikaanse technologie. Zowel de Vlaamse overheid als lokale besturen zijn sterk afhankelijk van Amerikaanse technologie voor hun dagdagelijkse werking. We moeten ons bewust zijn van de mogelijke risico’s bij misbruik van deze technologie en zaken zoals het overdragen van data, het mogelijk afsluiten van toegang en onverwachte prijsstijgingen.
We moeten ons tegelijk ook realiseren dat we dankzij deze technologieën andere risico’s ook verkleind hebben. Een groot voordeel van werken met Amerikaanse techbedrijven is dat de kans op problemen met continuïteit of cyberaanvallen sterk daalde. Zij hebben voldoende mensen en middelen en veel ervaring met beveiliging.
Overstappen naar kleinere Europese bedrijven houdt in deze fase risico’s in op vlak van continuïteit. Zij moeten het doen met minder budget, kleinere teams en minder gespecialiseerde kennis.
Het beoordelen van die risico’s is dus niet zwart-wit."
- Wat is de visie van de minister op de digitale soevereiniteit van lokale besturen?
Minister Crevits: "Als we kijken naar het ontwikkelen van oplossingen los van de Amerikaanse techbedrijven moeten we dit op een ruimere schaal bekijken. De ontwikkeling van eigen toepassingen vraagt immers hoge investeringen en recurrent onderhoud, ook op het vlak van adoptie, beveiliging, integratie en dienstverlening. De minister-president gaf hierrond al mee dat Vlaanderen ernaar streeft om tot gecoördineerde initiatieven en investeringen te komen, binnen Europa, om eigen standaarden en breed gedragen oplossingen te ontwikkelen. Europa is al bezig aanbod te ontwikkelen. Een aantal van deze initiatieven zijn beloftevol, maar consensus rond brede adoptie binnen de Europese context is schaars. Ook binnen België lopen er al initiatieven, denk aan de berichtenapp Beam die recent in het nieuws kwam als alternatief voor WhatsApp voor Belgische ambtenaren.
Paniek is in deze ook een slechte raadgever. Het schudt ons daarentegen wel wakker om na te denken over de digitale soevereiniteit en dit ruimer te bekijken dan de technologie.
Een lokaal bestuur moet dus niet zelf oplossingen gaan bouwen en in eigen beheer nemen maar moet binnen zijn managementteam wel nadenken over de keuzes die ze maken. Ik ben ervan overtuigd dat besturen die zich bewust zijn van de keuzes die ze maken, die duidelijke afspraken maken met partners en leveranciers waarmee ze samenwerken en die een plan hebben om bij sturen wanneer de omstandigheden veranderen weerbaarder zijn in deze veranderende context."
- Ondernam de Vlaamse overheid al specifieke acties over digitale soevereiniteit bij lokale besturen? Zo ja, graag een overzicht.
Minister Crevits: "In het kader van digitale soevereiniteit is het van belang de risico’s in kaart te hebben. Lokale besturen kunnen gebruik maken van de geldende risicoraamwerken CyFun en ISO 27001 (International Organization for Standardization) om deze in kaart te brengen. Het Vlaams Centrum voor Digitale Veiligheid (VCDV), opgericht binnen Digitaal Vlaanderen en waarin mijn administratie - het Agentschap Binnenlands Bestuur - is vertegenwoordigd, begeleidt ook lokale besturen met templates, opleidingen, risico-analyses en ondersteuning bij cyberincidenten. Daarnaast biedt Digitaal Vlaanderen centrale IT-diensten en een Security Operations Center (SOC).
Lokale besturen kunnen daarnaast ook diensten afnemen via de ICT-raamcontracten die Digitaal Vlaanderen aanbiedt. Bij het opstellen van het bestek was de Vlaamse Cloudstrategie een van de uitgangspunten. De leveranciers die diensten aanbieden binnen deze raamcontracten moeten voldoen aan een aantal voorwaarden waaronder het aanbieden van datacenters op Europees grondgebied. Deze raamcontracten worden in 2029 hernieuwd, ik zal met de minister-president bekijken dat deze ook maximaal bruikbaar zijn voor lokale besturen."
- Welke rol ziet de minister voor de Vlaamse overheid bij het versterken van de digitale soevereiniteit van lokale besturen?
Minister Crevits: "Enerzijds kijk ik daarvoor naar de minister-president. Zijn diensten werken aan een nieuwe Cloudstrategie. Deze heeft als doel om strategische onafhankelijkheid te realiseren. De kern van de nieuwe cloudstrategie is een risicogebaseerde aanpak waarbij keuze van de oplossingen afhangt van de behoeften, de infrastructuur en de risico’s. Daarbij zal ook een duidelijk stappenplan en tools voor realisatie van deze risicogebaseerde aanpak uitgewerkt worden. Om dit te realiseren breidt Digitaal Vlaanderen de dienstverlening uit om voor begeleiding en ondersteuning te zorgen in deze trajecten. De focus ligt op Vlaamse overheidsentiteiten maar ik zal samen met de minister-president bekijken hoe we ook lokale besturen hierin kunnen versterken.
Anderzijds kan ook het programma Gemeentehuis van de Toekomt lokale besturen hierin versterken. Door lokale besturen samen te brengen in projecten versterken we ook hun aankoopkracht."