Knijtenplagen Schelderegio: Vlaanderen zet in op preventie

Inwoners van gemeenten langs de Scheldevallei – van Gent tot en met Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht – ondervonden in de afgelopen jaren tijdens de lente- en zomermaanden hinder van knijten. 

In het Vlaams Bemiddelingsboek 2025 staat dat de Vlaamse Waterweg (DVW) in 2025 drie klachten heeft ontvangen omtrent de knijtenproblematiek, in vergelijking met de 24 klachten in 2024. Er werden in 2025 minder knijten waargenomen door de onderzoekers van Universiteit Antwerpen en het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO). 

Uit eerdere parlementaire vragen blijkt dat DVW inzet op monitoring, communicatie en verschillende beheer- en inrichtingsmaatregelen. 

Vlaams volksvertegenwoordiger Stijn De Roo (cd&v) stelde hierover volgende vragen aan de bevoegde ministers:

1. Graag een overzicht van de preventieve maatregelen die momenteel in de Schelderegio worden ingezet om de knijtenplagen te voorkomen of te beperken (inrichting, beheer, waterpeil- en getijdenbeheer, fasering van werken, vallen, communicatie, samenwerking met lokale besturen, …), met vermelding van de locatie, de beheerder/partner, de timing (seizoensgebonden of structureel), de kostprijs en een inschatting van de impact.
2. Graag een overzicht van de maatregelen ter bestrijding van knijten die momenteel worden toegepast (bv. verschillende types vallen: monitoringvallen versus bestrijdingsvallen, plaatsingsstrategie, onderhoud, evaluatiecriteria, …), met vermelding van de locatie, de beheerder/partner, de timing (seizoensgebonden of structureel), de kostprijs en een inschatting van de impact.
3. In eerdere antwoorden werd gesteld dat een bredere inzet van vallen pas zinvol is na duidelijkheid over de efficiëntie van de lopende test. Wat zijn de huidige wetenschappelijke inzichten over de inzet van vallen? Welke vallen worden wel en niet gebruikt en waarom? Welke proefprojecten of testen met vallen lopen momenteel? Graag meer uitleg.
4. Overweegt de minister het (her)inzetten van (bestrijdings)vallen bij hotspots voor het seizoen 2026 en 2027? Zo ja, waar en met welke timing? Zo niet, waarom niet?

Minister Brouns antwoordde:

"Binnen het geactualiseerde Sigmaplan is DVW de verantwoordelijke instantie voor de inrichting en het beheer van estuariene gebieden (het biotoop van knijten). Het ANB is trekker voor terrestrische natuur. Wel ondersteunt het ANB DVW met ecologische kennis waaronder ook rond knijten. In die context van samenwerking heeft het ANB ook het onderzoek rond knijten en de ontwikkeling van knijtenvallen gefinancierd. Als dusdanig neemt het ANB zelf geen preventieve maatregelen maar helpt het wel bij de ontwikkeling, evaluatie en optimalisatie.

De volgende preventieve maatregelen worden door De Vlaamse Waterweg ingezet in het Schelde-estuarium: 

Preventieve maatregel	Locatie	Betrokken partner	Timing	kostprijs	Inschatting impact
Monitorings-vallen	Verschillende locaties (oa Gent, St-Amands, Hamme, Wichelen, Tielrode, …) afhankelijk van meldingen en waarnemingen	DVW i.s.m. UA + INBO + ANB + KBIN + lokale overheden	Afhankelijk van meldingen en waarnemingen	€ 136.865	Kennisverruiming mbt voorkomen van knijten + onderscheid met andere plaagsoorten
DVW-knijtenvallen	Wijmeers, Groot Schoor en Klein Broek	DVW i.s.m. lokale overheden	Ca maart tot oktober, gestuurd door monitoring	Ca € 25.000	Positieve resultaten, grootte impact variabel, moeilijk te bepalen obv monitoring
Inrichtingsmaatregelen (bv. verbreden bressen, kreekaanzetten, topografische aanpassingen, groenscherm, etc.)	Toets wordt structureel uitgevoerd bij alle projecten in het Zeescheldebekken	DVW i.s.m. ANB	Structureel bij het ontwerp van het project	Projectafhankelijk, maatwerk	Positieve resultaten, verdere opvolging via monitoring
Instellen overgangsbeheer (oa geleidelijkere overgang, aangepaste fasering, edm.)	Verschillende locaties (oa Klein Broek te Temse, Groot Schoor Hingene, Wijmeers te Wichelen, e.a.)	DVW	Structureel maar steeds op maat	+/- 2 milj	Positieve resultaten, verdere opvolging via monitoring

 

Het ANB neemt zelf geen bestrijdingsmaatregelen maar ondersteunt DVW wel met ecologische kennis rond mogelijke maatregelen. DVW zet daarbij in op een geïntegreerde aanpak waarbij monitoring, beheersmaatregelen, inrichting van gebieden en het gebruik van vallen elkaar aanvullen. Alle hogervermelde preventiemaatregelen worden dus integraal meegenomen in de strategie. De aanpak betreft maatwerk die per zone wordt bekeken. 

Er wordt actueel nog maar één type bestrijdingsval ingezet: de zgn. ‘DVW knijtenval’, die door DVW zelf ontwikkeld werd, waarbij knijten selectief worden aangetrokken d.m.v. UV-licht en vervolgens verdrinken in een zeepoplossing. Eerder geteste commerciële CO2-gestuurde vallen worden niet meer gebruikt wegens hun beperkte robuustheid in het veld.

De kleinere monitoringsvallen werken volgens hetzelfde principe als de DVW-vallen met dat verschil dat de knijten niet verdrinken maar op een plakstrip worden gevangen om determinatie en het tellen van aantallen mogelijk te maken. Deze vallen worden dus louter voor monitoring ingezet en hebben geen bestrijdingsdoel.

Er bestaan momenteel geen andere selectieve bestrijdingsmaatregelen die op grote schaal kunnen worden toegepast zonder aanzienlijke ecologische neveneffecten.

De huidige bevindingen bevestigen dat de vallen werken, dat zij lokaal volwassen knijten kunnen wegvangen en een nuttig instrument (kunnen) zijn. Het effect op populatieniveau is echter moeilijk kwantitatief vast te stellen, gezien knijtenpopulaties zeer sterk kunnen fluctueren afhankelijk van weersomstandigheden, bodemgesteldheid, waterkwaliteit, temperatuur, e.d.m. De monitoring laat momenteel nog geen sluitende conclusies toe van het effect van bestrijdingsvallen bij grotere knijtenpopulaties. 

De DVW-vallen blijven operationeel en de monitoring wordt verdergezet. De focus in het onderzoek naar het beperken van knijtenpopulaties ligt evenwel prioritair op beheersmaatregelen, gezien daar de grootste impact wordt verwacht.

De Vlaamse Waterweg voorziet om de DVW-vallen ook in 2026 en 2027 verder in te zetten op locaties waar monitoring en klachten dit verantwoorden. De concrete inzet wordt jaarlijks bepaald op basis van monitoringsgegevens, klachtenmeldingen, habitatontwikkeling en adviezen van onderzoeksinstellingen, en kan tijdens het seizoen worden bijgestuurd."