Eind 2025 liep de huurovereenkomst voor het volkstuinpark in Gentbrugge af. Het stadsbestuur wenst de bestaande huurovereenkomst te vervangen door een domeinconcessie. Deze wijziging roept een aantal bredere vragen op over de manier waarop de stad haar volkstuinen beheert en welke voorwaarden zij daarbij oplegt.
Volkstuinen vervullen verschillende maatschappelijke functies. Ze bieden ruimte voor ontmoeting en ontspanning, dragen bij aan vergroening en biodiversiteit en geven Gentenaars de mogelijkheid om op een kleinschalige manier groenten en fruit te telen. Een toegankelijk en werkbaar kader voor volkstuinen is dan ook van belang om deze functies te ondersteunen.
Bij de overgang van een huurovereenkomst naar een domeinconcessie worden nieuwe voorwaarden opgelegd over onder meer de werking op het terrein, het delen van de wachtlijst en het gebruik van water.
Het stadsbestuur wil inzage in de wachtlijst en voorwaarden stellen aan de wijze waarop beschikbare volkstuinen worden toegewezen.
Het stadsbestuur wil ook bestaande grondwaterputten verzegelen, ook al worden die beperkt en functioneel gebruikt. Ondanks lokale zuivering en infiltratie in de bodem zou de mogelijkheid wegvallen om de regenput voor het sanitair van de chalet bij te vullen met grondwater in droge periodes.
Gents gemeenteraadslid Stijn De Roo (cd&v) stelde hierover volgende vragen tijdens de gemeenteraad:
- Waarom werd gekozen voor een domeinconcessie, terwijl in het collegebesluit van 19 oktober 2023 sprake was van het afsluiten van een nieuwe huurovereenkomst met nieuwe beheermodaliteiten?
- Hoe rijmen de voorwaarden die de stad oplegt met het streven naar een lage regeldruk? Hoe wordt beoordeeld of deze voorwaarden noodzakelijk en proportioneel zijn in functie van de doelstellingen van het stedelijke volkstuinenbeleid?
- Welke gegevens vraagt de stad in het kader van deze domeinconcessie op? Voor welke doeleinden worden deze persoonsgegevens verwerkt en waarom vindt het stadsbestuur het noodzakelijk om deze op te vragen?
- Welk beleid hanteert de Stad Gent met betrekking tot het gebruik van grondwater in volkstuinen? Vindt de schepen dat de geschetste beperkingen proportioneel zijn, gezien het spaarzaam gebruik van grondwater, vastgelegd is in het huishoudelijk reglement?
Schepen Van Braeckevelt antwoordde:
"Voor alle duidelijkheid, we hebben ondertussen ettelijke maanden van intensief onderhandelen met de vzw Volkstuinen Gentbrugse Meersen achter de rug.
De vorige huurovereenkomst werd eind vorige legislatuur reeds opgezegd. Ik was toen niet bevoegd, maar uiteraard wel deel van de meerderheid, net zoals uw partij en de opzet was toen duidelijk: evolueren naar een standaardovereenkomst voor alle volkstuinen en een gelijke behandeling… Zo sloten we in eind 2024 een overeenkomst met Slotenkouter. Daarbij is het doel niet om meer regels in te voeren, nee, we willen juist meer eenduidigheid creëren, heldere afspraken maken waarbij we natuurlijk ook niet omheen de Vlaamse wetgeving kunnen.
Want, zo is de vaststelling, niet altijd blijkt de geldende regelgeving gekend of gerespecteerd (al dan niet bewust, dat laat ik nu nog in het midden.)
Een paar zaken:
Waarom een concessie? Omdat het volkstuinencomplex deel uitmaakt van het openbaar domein, waarbij voor bepaalde delen (de moestuinen en de chalet) een privatief gebruik wordt toegestaan.
Een concessie is voor dergelijke overeenkomst op openbaar domein de enige aangewezen piste.
De vorige huurovereenkomst liep vorig jaar reeds af en we hadden graag aansluitend een nieuwe overeenkomst kunnen voorleggen. De voor de hand liggende piste zou geweest zijn om een open oproep te lanceren om deze concessie in te vullen, maar we kozen voor een onderhandelingstraject met de huidige vzw op basis van de standaardovereenkomst die ook met Slotenkouter reeds werd afgesloten. Hoewel de besprekingen met de vzw van de volkstuinen in Gentbrugge niet evident zijn, ben ik wel blij dat we een open lijn hebben.
De vzw heeft in de loop der jaren een mooie werking uitgebouwd, hoewel we ook wel fundamentele klachten ontvingen over onder meer een gebrek aan transparantie en inspraak. Het doel was alleszins om met de huidige vzw tot een nieuwe overeenkomst te komen maar -it takes two to tango! Samen met verschillende diensten, ben ik nu al meer dan een jaar in gesprek met de vzw en we hebben op verschillende vlakken aanpassingen gemaakt aan de standaardovereenkomst om tegemoet te komen aan hun bezorgdheden. Er zijn echter enkele basisprincipes waar de rek op verdere bespreking er nu wel uit is: zoals de twee elementen waar je naar verwijst.
1. De verwachting om inzicht te kunnen krijgen in de ledenlijst en de wachtlijst. Deze is niet nieuw! Ze stond in de vorige overeenkomst, die dateert uit de jaren '90. En is er om te garanderen dat er een vier-ogenprincipe is voor eerlijke en gelijke behandeling van elke Gentenaar die wenst te tuinieren op het openbaar domein (uiteraard expliciet in lijn met GDPR-regelgeving). Dat is ook bij de andere volkstuincomplexen gangbaar. Dit zou in principe louter een formaliteit moeten zijn, maar de huidige vzw in Gentbrugge weigert de wachtlijsten aan de Stad ter beschikking te stellen ondanks herhaalde vragen van de Groendienst. Het bestuur van de vzw stelt zelfs expliciet dat ze zelf willen kunnen bepalen aan wie ze de vrijgekomen tuinen toebedelen. Naar aanleiding van klachten over mogelijke discriminatie wenst de Stad niet van deze verplichting af te wijken. In het voorstel van overeenkomst krijgt de vzw wel de kans om afwijkingen toe te staan, mits voldoende beargumenteerd.
2. Het verbod op machinaal oppompen van grondwater. Noch de Stad, noch de vzw heeft een vergunning voor het machinaal oppompen van grondwater, dus het mag gewoonweg niet. Volkstuinen vallen binnen de VLAREM-wetgeving expliciet niet onder huishoudelijke toepassing (en dus uitzondering op vergunningsplicht): 'De activiteit moet gekoppeld zijn aan een private woongelegenheid. Een wei met hobbydieren die niet grenst aan de woning, waar een grondwaterwinning aanwezig is, valt niet onder de uitzondering. Analoog bij moestuinen (bvb. volkstuinen) die niet bij een woning horen. Een suggestie in zo’n geval kan zijn om een hand-, voet- of neuspomp te gebruiken'. Zie ook: Als particulier wil ik een grondwaterput laten aanleggen - Documentatie DOV - Wiki van het departement Omgeving van de Vlaamse overheid.
In het licht van een duurzaam gebruik van onze grondwatervoorraden is het ook niet evident om een vergunning aan te vragen (voor zover ze al zou verleend worden door de Vlaamse overheid). Het kwetsbare grondwater - ja ook in de meersen - we hebben niet voor niets drie poelen moeten graven - moeten we dus maximaal beschermen en maximaal inzetten op het opvangen en hergebruiken van regenwater.
De stelling dat de Stad bestaande grondwaterputten wil verzegelen, is niet correct. De aanwezige infrastructuur voor het oppompen van grondwater bestaat uit handpompen en werd aangelegd door (en is eigendom van) de Stad. Voor handwaterpompen is geen vergunning vereist. Er werd echter meermaals vastgesteld dat diverse tuiniers machinaal grondwater oppompen - dit werd ons ook meermaals bevestigd door de raad van bestuur zelf. Het gaat daarbij om grote hoeveelheden (zo dachten we vooralsnog dat het enkel ging om het bijvullen van de regenwatertonnen in de tuintjes en vernemen we nu dat zelfs de regenput van de chalet wordt gevuld met grondwater). Dit is een flagrante en bewuste overtreding op de Vlaamse wetgeving die de Stad niet kan toestaan. Ondanks herhaalde vragen van de Stad om hieraan een einde te maken blijft de vzw in haar nieuwsbrieven en reglement het machinaal oppompen van grondwater expliciet gedogen. Bovendien werden een aantal handpompen zodanig gemanipuleerd dat machines om dit grondwater op te pompen eenvoudig kunnen aangesloten worden. Het zijn deze niet correct functionerende handpompen die de Groendienst zal herstellen zodat deze opnieuw optimaal kunnen gebruikt worden.
Mr De Roo, u stelt de vraag, dus ik moet hier nu wel op antwoorden natuurlijk. Maar ik kan u zeggen, we zijn al die tijd erg vertrouwelijk met de onderhandelingen omgegaan, net omdat ik de hoop had dat we met de vzw konden landen. Het is dan ook jammer nu in het publieke debat wordt getrokken nog voor er een definitief resultaat is. Indien we niet tot een akkoord komen, rest ons geen andere keuze dan toch een open oproep te lanceren om deze concessie in te vullen en onze beleidsdoelstellingen om moestuinieren te faciliteren te realiseren.
Maar laat ons dus eerst het definitieve resultaat afwachten."
Stijn De Roo: "De stad moet verenigingen ondersteunen met duidelijke en werkbare regels, niet met regulitis. Als ze persoonsgegevens opvraagt, moet ze helder kunnen motiveren waarom dat juridisch noodzakelijk is. Die duidelijkheid ontbreekt vandaag nog. Ik hoop dat er voldoende tijd wordt genomen om tot een gedragen overeenkomst te komen."
Je kan de vraag van Stijn hier herbekijken.