Hoe zet Vlaanderen in op de 'twin transition'?

Vlaamse bedrijven en organisaties werken volop aan de zogenaamde dubbele transitie: de gelijktijdige ontwikkeling van digitale en duurzame technologieën.

In 2022 publiceerde de Europese Commissie een strategisch prognoseverslag waarin de wisselwerking tussen beide transities werd geanalyseerd. Zo zouden ontwikkelingen in de digitale technologie een sleutelrol kunnen spelen in het behalen van duurzaamheidsdoelstellingen, terwijl de digitale sector op zijn beurt zou vergroenen in het streven naar klimaatneutraliteit en energie-efficiëntie. In het prognoseverslag werden tien actiegebieden opgelijst die de synergieën tussen beide transities moeten verbeteren en potentiële risico's ten gevolge van de interactie tussen de groene en digitale transitie moeten minimaliseren.

Recent onderzoek van de Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen (SERV) toont aan dat de verwevenheid tussen digitalisering en duurzaamheid op ondernemingsniveau eerder zwak en fragmentair is. Beide transities zijn afzonderlijk sterk aanwezig, maar verlopen volgens de SERV grotendeels parallel.

Vlaams volksvertegenwoordiger Stijn De Roo (cd&v) stelde hierover volgende vragen aan de minister-president:

1. Hoe zet Vlaanderen in op de synergieën tussen de groene en de digitale transitie, zowel op beleidsniveau als op ondernemingsniveau?
2. Welke mogelijkheden ziet de minister-president om de verwevenheid tussen digitalisering en duurzaamheid op ondernemingsniveau te versterken?

Minister-president Diependaele antwoordde:

"De Vlaamse overheid zet op deze dubbele transitie (‘twin transition’) in met verschillende beleidsacties:

1. Het geïntegreerd actieplan voor de Vlaamse industrie dat werd gepubliceerd in maart dit jaar, heeft als primair doel een competitieve en duurzame Vlaamse industrie te verzekeren. Daarbij wordt ook gekeken naar digitale infrastructuur, connectiviteit en het Europese handelsbeleid. Tot slot wordt via O&O&I gewerkt om de economie te versnellen. Daarnaast zet Vlaanderen in op levenslang leren en een gerichte Skills Agenda die werknemers voorbereidt op toekomstige uitdagingen en transities.
2. De Vlaamse digitale strategie van juni dit jaar heeft ook aandacht voor de ‘twin transition’. Vlaanderen heeft de ambitie om een voorbeeld te zijn bij de uitrol van nieuwe digitale infrastructuur en maximale efficiëntie na te streven bij digitale toepassingen. Digitale transformatie kan ook bijdragen aan de verduurzaming door fysieke processen te vervangen door digitale (‘digital twins’).

Concrete voorbeelden waar we bedrijven al ondersteunen zijn:

• ILVO ondersteunt bedrijven door de hele keten, van boer tot bord, door het ter beschikking stellen van een operationeel datadeelplatform (djustconnect.be) als Vlaamse Agridataspace dat sterk geconnecteerd is binnen de EU. De combinatie van datatech, legaltech en domeinkennis stelt onze Vlaamse bedrijven, vaak internationaal actief, in staat hun innovaties in te zetten voor klimaatvriendelijke agrovoeding en hun administratieve last te verminderen (o.a. voor EU-duurzaamheidsrapportering).
• Het praktijkvoorbeeld ‘digital for circular construction’, dat kadert in de circulaire living lab-oproep van VLAIO met thema bouw en afloopt eind dit jaar, heeft de voorbije 3 jaren onderzocht hoe de knelpunten van data-uitwisseling weggewerkt kunnen worden door digitalisatie. Door hierop in te zetten kunnen verschillende aspecten van circulair bouwen meer gestructureerd verlopen. (https://www.digital4circularconstruction.be/nl)
• In het ‘contract ondernemerschap’ van het VLAIO-netwerk is perceel 4 gericht op de dubbele transitie. Deze overheidsopdracht loopt vier jaar sinds juli 2024. De dienstverlening moet een brede groep Vlaamse ondernemingen warm maken om de omslag te maken naar een innovatief Vlaanderen. Naar verwachting zal het aandeel innoverende bedrijven stijgen boven 75% van het totaal aantal ondernemingen en zal 50% van de Vlaamse maakbedrijven tegen 2030 aan de slag zijn met circulaire economie. De vergroening, digitalisering en competitiviteit van Vlaamse kmo’s moet vergelijkbaar worden met de vijf best scorende landen van Europa. (Vlaamse Regering zet in op dienstverlening naar ondernemers en innovatieversnelling | VLAIO) VOKA zet in het kader hiervan zijn schouders mee onder deze doelstellingen via de organisatie van een lerend letwerk. (Lerend netwerk twin transitie | VLAIO)

Het rapport van de Europese Commissie uit juni 2022 kijkt specifiek hoe de verbanden tussen de digitale en groene transitie kunnen versterkt worden in het licht van de nieuwe geopolitieke context. De dubbele transitie moet worden versneld, om zo de veerkracht van de EU en de open strategische autonomie te versterken: de toegang tot kritieke grondstoffen is hierbij van groot belang en digitalisering een manier om het aanbod te monitoren. Ook pleit het rapport ervoor dat de onderwijs- en opleidingsstelsels worden aangepast.

Het SERV rapport maakt een econometrische analyse van de correlatie tussen de digitale transitie en de duurzaamheidstransitie, op basis van de data van de Ondernemingsenquête 2025, een representatief staal van ondernemingen in Vlaanderen en Brussel, verzameld tussen maart en mei 2025 (er werden 1650 telefonische interviews afgenomen). Digitalisering en duurzaamheid worden door de ondernemingen als zeer belangrijk beschouwd (ze krijgen beide een score van 7,8 op 10). Hoewel zowel digitalisering als duurzaamheid belangrijke aanjagers voor actie zijn, is de onderlinge correlatie tussen acties, investeringen of gepercipieerd belang voor de ene ten opzichte van de andere laag.

Terwijl ik ervan overtuigd ben dat de koppeling van beide thema’s nuttig kan zijn en dat de synergiën verder moeten gezocht worden voor een verdere strategische autonomie, o.a. door de geïnformeerde toegang tot kritieke materialen, is voor ondernemingen binnen verschillende sectoren die koppeling niet zo belangrijk. Daar lijken mij de hoge scores op de aparte thema’s vooral van belang en kunnen bedrijven bijvoorbeeld hun digitale systeem ook verbeteren met het oog op productie-efficiëntie of andere dan digitale, maar wel groene maatregelen nemen zoals het gebruik van secundaire grondstoffen of een ander energiesysteem. Zolang we dus de twee transities verder stimuleren, lijkt me dit positief."