Vlaanderen streeft naar integratie van alle beschikbare biodiversiteitsdata

Op 11 februari 2026 ging het Vlaams Biodiversiteitsportaal (VBP) online. Het portaal, dat werd ontwikkeld door het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO), fungeert als centrale hub voor open biodiversiteitsdata door datasets en soortenwaarnemingen te standaardiseren en te bundelen.

Het gaat daarbij om gegevens van zowel overheidsdiensten en onderzoekers als natuurhistorische collecties en individuele burgers.

Het VBP opent nieuwe mogelijkheden voor onder meer vergunningsverleners, onderzoekers, adviesinstanties en burgers, die toegang krijgen tot een grote hoeveelheid natuurdata. De coördinator van het VBP liet weten dat het platform zo gebouwd is dat er in de toekomst eenvoudig nieuwe datastromen en platformen van citizen science kunnen worden gekoppeld om de dataset nog fijnmaziger te maken.

Vlaams volksvertegenwoordiger Stijn De Roo (cd&v) stelde hierover volgende vragen aan de bevoegde minister:

1. Wat is het precieze statuut van het Vlaams Biodiversiteitsportaal en de data die erop te vinden zijn?
2. Hoe zal de Vlaamse overheid aan de slag gaan met het portaal?
3. Hoe zal worden ingezet op het toevoegen van datasets door onderzoekers en burgers?
4. Welke mogelijkheden ziet de minister om het gebruik van het VBP te promoten bij de verschillende doelgroepen?

Minister Brouns antwoordde:

"Het Vlaams Biodiversiteitsportaal is een webapplicatie van de Vlaamse overheid, beheerd en uitgegeven door het INBO. Het platform ontsluit inmiddels meer dan 30 miljoen waarnemingen uit ruim 300 datasets, afkomstig van verschillende datapublishers uit binnen- en buitenland. Deze data zijn open, gestandaardiseerd en gekoppeld aan de internationale Global Biodiversity Information Facility (GBIF).

Zoals in de beleidsnota vermeld, wordt met het Vlaams Biodiversiteitsportaal beoogd om ‘alle relevante soortendata voor Vlaanderen te delen’. De expliciete ambitie van het project is om te evolueren naar een zo volledig mogelijke integratie van alle beschikbare biodiversiteitsdata.

Basisraadpleging is vrij toegankelijk voor iedere burger. Voor meer geavanceerde functionaliteiten (zoals het downloaden van ruwe observatiedata of het maken van geospatiale analyses) is een login vereist. Medewerkers van de Vlaamse overheid en lokale besturen verkrijgen gerichte toegang via het interne gebruikersbeheer (ACM/IDM). Ook burgers en organisaties kunnen via dit systeem toegang aanvragen.

Binnen de Vlaamse overheid, en in het bijzonder binnen het beleidsdomein Omgeving, fungeert het Vlaams Biodiversiteitsportaal als een belangrijk instrument voor beleidsondersteuning, efficiëntiewinst en transparantie. Bij de ontwikkeling van het portaal werden de betrokken administraties en agentschappen nauw betrokken, zodat maximaal kon worden ingespeeld op hun operationele en beleidsmatige noden.

De belangrijkste toepassingsdomeinen zijn de volgende:

• Vergunningsverlening en MER's: In het kader van ruimtelijke projecten en milieueffectrapportages kunnen dossierbehandelaars gebiedsrapporten genereren. Deze rapporten bieden, via een gestandaardiseerde toepassing, een overzicht van de aanwezigheid van invasieve, beschermde of kwetsbare soorten binnen een afgebakende projectzone.
• Natuurbeheer en beleidsevaluatie: Het portaal ondersteunt instanties zoals het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) en lokale besturen bij de opmaak en evaluatie van natuurbeheerplannen. Het maakt het mogelijk om historische gegevens te vergelijken met actuele waarnemingen, zodat op een onderbouwde wijze kan worden nagegaan of gerichte beheermaatregelen, zoals heideherstel of bosuitbreiding, bijdragen tot het herstel of de terugkeer van doelsoorten. Daarnaast faciliteert het systeem de tijdige detectie en opvolging van invasieve uitheemse soorten.
• Rapportering: Vlaanderen heeft verplichtingen inzake biodiversiteitsmonitoring, waarvan de verzamelde data moeten bijdragen aan onder meer de rapportering over de Europese Natura 2000-doelstellingen, de Vlaamse instandhoudingsdoelstellingen (IHD) en de uitvoering van de Europese natuurherstelverordening. Door relevante gegevens te centraliseren binnen één geïntegreerd platform, wordt beoogd de rapportering efficiënter te organiseren. Het samenbrengen van data in één geharmoniseerde structuur vermijdt dat entiteiten binnen het beleidsdomein Omgeving en lokale besturen informatie uit verschillende, gefragmenteerde bronnen moeten samenstellen.

Het VBP is uitdrukkelijk ontworpen als een 'levend platform'. De onderliggende architectuur laat toe om nieuwe datasets op een gestandaardiseerde wijze te integreren. Het VBP is een krachtige data aggregator die enerzijds gestandaardiseerde, gepubliceerde datasets ophaalt uit het wereldwijde GBIF-netwerk en anderzijds ook overweg kan met datasets en data die enkel aan gebruikers met de juiste rol worden vrijgegeven.

Om de maatschappelijke en beleidsmatige meerwaarde van het Vlaams Biodiversiteitsportaal maximaal te realiseren, wordt ingezet op doelgerichte en op maat uitgewerkte acties per gebruikersgroep.

• Lokale besturen, provincies en vergunningsverleners: Voor deze doelgroep ligt de nadruk op efficiëntiewinst en rechtszekerheid. In samenwerking met de entiteiten van het beleidsdomein Omgeving, de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) en de Vlaamse provincies kan het gebruik van het portaal structureel worden ingebed in bestaande werkprocessen. Via gerichte opleidingen, praktijkgerichte webinars en concrete use cases wordt de drempel voor omgevingsambtenaren verlaagd.
• Studiebureaus en de private sector: Promotie kan verlopen via de relevante sectorfederaties en beroepsverenigingen. In de communicatie wordt nadrukkelijk gewezen op de technische functionaliteiten, zoals het genereren van automatische gebiedsrapporten en het uitvoeren van ruimtelijke analyses, die bijdragen tot efficiëntie en kwaliteitsverbetering in de voorbereidende fase van projecten.
• Academische wereld en onderzoekers: Binnen de toenemende Europese aandacht voor Open Science en Open Data kan het portaal worden gepositioneerd als een instrument dat de zichtbaarheid, herbruikbaarheid en impact van wetenschappelijk onderzoek versterkt. Door actieve aanwezigheid van het INBO op wetenschappelijke congressen en data-gerelateerde evenementen worden onderzoekers gesensibiliseerd over de mogelijkheden van het platform. In overleg met onderzoeksfinanciers kan bovendien worden nagegaan in welke mate het publiek ontsluiten van biodiversiteitsdata via internationale netwerken zoals GBIF kan worden gestimuleerd als best practice voor met publieke middelen gefinancierd onderzoek.
• Burgers, citizen scientists en middenveldorganisaties: De bijdrage van vrijwilligers en burgerwetenschappers is essentieel voor de rijkdom van het datalandschap. De communicatie naar deze doelgroep focust op erkenning, transparantie en terugkoppeling. In samenwerking met koepelorganisaties wordt duidelijk gemaakt hoe aangeleverde waarnemingen bijdragen aan monitoring, beleidsvoorbereiding en natuurbeheer. Dit versterkt het maatschappelijk draagvlak en stimuleert blijvende betrokkenheid bij natuurobservatie en dataverzameling."

Foto: Eduard Delputte