Europese definitie voor "essentieel gebruik" van PFAS nodig

Op dinsdag 2 september bracht Europees Commissaris voor Milieu Jessika Roswall een bezoek aan de met PFAS vervuilde zone rond de 3M-site in Zwijndrecht. Na het bezoek pleitte zij voor bijkomende actie, met bijzondere aandacht voor strikt emissiebeheer en veilige productie zonder afvalvervuiling voor toepassingen waarvoor geen alternatief bestaat.

Ook de Vlaamse minister, die de eurocommissaris vergezelde, riep op om op Europees niveau werk te maken van een uniforme normering met het oog op een gelijk speelveld voor bedrijven en regio’s.

Dit bezoek vond plaats tegen de achtergrond van de lopende herziening van de REACH-verordening, het centrale Europese kader voor de registratie, evaluatie, autorisatie en beperking van chemische stoffen. De Europese Commissie beoogt met deze herziening een vereenvoudiging van procedures, een snellere besluitvorming, en een versterking van de bescherming van mens en milieu.

Vlaams volksvertegenwoordiger Stijn De Roo (cd&v) stelde hierover volgende vragen aan de bevoegde minister:

1. Hoe evalueert de minister het bezoek van de Europees Commissaris voor Milieu aan de PFAS-site in Zwijndrecht?
2. Op welke manier wordt Vlaanderen betrokken bij de verdere uitwerking van REACH?
3. Zijn er verdere contacten of initiatieven gepland met Europese beleidsmakers om te komen tot een uniforme Europese PFAS-normering?
4. Op welke manier draagt Vlaanderen vandaag bij tot kennisdeling over PFAS met andere Europese lidstaten, beleidsplatformen en agentschappen zoals het Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA)?
5. Neemt Vlaanderen acties om het begrip ‘essentiële toepassing’ in het Vlaamse beleid en regelgeving verder uit te werken?

Minister Brouns antwoordde:

"Ik evalueer het bezoek van de Europese commissaris voor Milieu aan de gemeente Beveren-Zwijndrecht-Kruibeke en meer specifiek aan de 3M-site als een belangrijk en waardevol signaal. Het bezoek bood opnieuw de gelegenheid om de ernst van de verontreiniging en de Vlaamse inspanningen rond preventie, bescherming van de volksgezondheid en sanering op het vlak van zorgwekkende stoffen zoals PFAS op het terrein toe te lichten.

Omwonenden, wetenschappers en de betrokken overheidsdiensten kregen daarbij de kans om hun belangrijkste bezorgdheden en boodschappen te formuleren, zowel over de specifieke PFAS-problematiek ter plaatse als over de bredere maatschappelijke uitdagingen rond chemische stoffen en hun effecten op milieu en gezondheid. Het was bijzonder nuttig dat de commissaris dat rechtstreeks kon horen van alle betrokken partijen rond de tafel. Het bezoek versterkt de samenwerking met Europa en ondersteunt onze Vlaamse inzet. Ik heb nogmaals opgeroepen tot een verregaande Europese uitfasering van PFAS, waarvoor een gelijkwaardig en mens- en milieuvriendelijk alternatief voorhanden is. Enkel zo beschermen wij onze burgers, onze landbouw en onze leefomgeving op een duurzame manier.

Het Vlaamse Gewest wordt betrokken bij de uitwerking en handhaving van REACH, het Europese kader voor chemische stoffen, via haar actieve deelname binnen de verschillende structuren. De structuren zijn vastgelegd in het samenwerkingsakkoord inzake REACH van 17 oktober 2011. Voor de door de Europese Commissie aangekondigde herziening van de REACH-verordening is er binnen ons land een specifiek netwerk opgericht waar het Vlaamse Gewest deel van uitmaakt.

Het voorstel van de Europese Commissie wordt in het vierde kwartaal van dit jaar verwacht. Een exact tijdstip werd nog niet gedeeld. Daarna volgt een feedbackperiode van acht weken. De commissie kondigde ook aan parallel een comitologieprocedure op te zullen starten voor wijzigingen aan de technische bijlagen van REACH. Hierdoor kunnen ze sneller van kracht worden.

Op Vlaams niveau bereiden we ons daarop voor door de bekommernissen van de diverse stakeholders nu al in te zamelen. Er is een advies gevraagd aan de Milieu- en Natuurraad van Vlaanderen (Minaraad) en op 6 juni vond een nationale stakeholderdialoog van het Coördinatiecomité Internationaal Milieubeleid (CCIM) plaats waar ook Vlaanderen aan deelnam. Gezien het belang voor Vlaanderen volg ik het proces dus van zeer nabij op. Het dossier werd door de Vlaamse Regering dan ook aangeduid als een Europese prioriteit.

Wat betreft verdere actie op het vlak van PFAS en chemische stoffen, wijs ik er graag op dat op het niveau van de Raad van de Europese Unie ons land al sinds 2014 deel uitmaakt van het samenwerkingsverband ‘REACH Up’, waarin diverse Europese lidstaten overleggen en afstemmen met betrekking tot de Europese regelgeving inzake chemische stoffen. Afstemming tussen de lidstaten heeft in het verleden reeds geleid tot diverse gezamenlijk op de Raad aangebrachte agendapunten en gemeenschappelijke positiebepalingen, ook inzake PFAS en de aanpak ervan op Europees vlak.

De Europese Commissie publiceerde op 8 juli 2025 ook PFAS-verduidelijkingen in haar actieplan voor de chemische industrie. Daarin werden allerlei initiatieven aangekondigd om de industrie te ondersteunen. Vanuit Vlaanderen willen we in dit kader zeker met de Europese beleidsmakers verder samenwerken.

Wat uw vierde vraag betreft: Vlaanderen heeft in de voorbije jaren uitgebreide ervaring en kennis kunnen opbouwen rond PFAS als een stoffengroep en de aanpak van PFAS-verontreinigingen. Dit heeft zowel betrekking op het in kaart brengen van PFAS-verdachte activiteiten en locaties, het onderzoeken van de potentieel verontreinigde terreinen, de monitoring van PFAS, de risico-evaluatie voor PFAS-verontreinigingen, het handhaven van emissies, de opstart van bodemsaneringsprojecten, het stimuleren van innovatie inzake saneringstechnieken, de coördinatie van complexere dossiers en de ontwikkeling van beleid.

Deze kennis werd begin vorig jaar gedeeld op een Vlaams event in het kader van het Belgische voorzitterschap van de Europese Raad. De samenvattende conclusies van het PFAS-event werden gedeeld als AOB-punt (autonoom overheidsbedrijf) op de Raad Leefmilieu van maart 2024 en werden meegenomen in de Raadsconclusies van juni 2024. De conclusies van dat event zijn trouwens ook meegenomen in de Raadsconclusies van juli 2025.

Kennis wordt tevens gedeeld door de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM), de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) en het Departement Omgeving op fora zoals het Europese project ‘European Partnership for Assessment of Risk from Chemicals’ (PARC), het Europese netwerk NORMAN en Common Forum, het Europese netwerk van beleidsmakers, waar OVAM het PFAS-team leidt. Daarnaast zijn we vanuit Vlaanderen ook betrokken bij het Europese netwerk van steden en regio’s die met PFAS te maken krijgen. In dat netwerk wordt eveneens kennis en praktijkervaring gedeeld. Met Nederland organiseren we ook bilaterale uitwisselingsmomenten om te komen tot meer afstemming inzake zorgwekkende stoffen zoals PFAS.

Wat uw laatste vraag betreft: het wordt logischerwijze op Europees niveau opgenomen. Door de Europese Commissie werd op 26 april 2024 een mededeling uitgebracht met de titel ‘Leidende criteria en beginselen voor het begrip essentiële toepassing in de Europese regelgeving inzake chemische stoffen’. Deze mededeling creëerde geen rechtsbasis voor het gebruik van het concept. De mededeling kan wel de voorzet zijn om de invoering van dit concept op te nemen in het aangekondigde voorstel tot herziening van de Europese REACH-verordening.

Inzake de invoering van het concept ‘essentieel gebruik’ vallen er door de betrokken Europese commissarissen en de voorzitter van de Europese Commissie nog belangrijke knopen door te hakken. We wachten het voorstel dus verder af, dat is evident. Het is wel een zeer belangrijk puzzelstuk."

Stijn De Roo: "Als het gaat over pizzadozen met een PFAS-laagje in of over cosmetica, is iedereen het erover eens dat dat geen essentieel gebruik is. Als het gaat over medische toepassingen, dan zegt iedereen dat we het niet zomaar kunnen weghalen als er geen alternatief is. In dat geval moeten we proberen het op een zo veilig mogelijke manier te produceren en achteraf verwerken. Daartussen zit natuurlijk nog een hele grijze zone. Ik roep op om op Europees niveau aan te dringen om effectief tot een definitie van "essentieel gebruik" te komen."

Je kan de tussenkomst van Stijn hier herbekijken.